Antibiotica zijn tegenwoordig vanzelfsprekend bij de behandeling van infecties – sinds de jaren 1930 hebben ze talloze levens gered. Maar steeds vaker zijn er ziektekiemen waar zelfs moderne antibiotica niet meer tegen werken: een studie* schat dat alleen al in 2019 bijna 5 miljoen sterfgevallen werden veroorzaakt door antibioticaresistentie – en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) spreekt al van een stille pandemie.
Dergelijke resistenties (van het Latijnse ‘zich verzetten’) vormen vooral in zorginstellingen zoals ziekenhuizen of verpleeghuizen een probleem: daar waar mensen genezen moeten worden, bemoeilijken ze de behandeling van infecties, leiden ze tot langduriger ziekteverloop, verhoogde sterftecijfers – en zorgen ze voor stijgende kosten in de gezondheidszorg.
Wastafels en luchtstroomdrogers: hotspots voor multiresistente bacteriën
De verspreiding van bacteriën en antimicrobiële resistentie (kortweg AMR) wordt vooral bevorderd in omgevingen waar veel mensen vaak hun handen wassen en drogen. Een recente studie** heeft zich nu gericht op de belasting door resistente bacteriën in een industriële omgeving: de sifons van sanitaire ruimtes en aangrenzende luchtstroomdrogers zijn onderzocht en daar is een schrikbarend groot aantal resistente bacteriën aangetroffen, tot wel 43 verschillende soorten.
In de handdrogers werden andere microben met andere resistentie-eigenschappen aangetroffen dan in de wastafels, wat te verklaren is door de verschillende omstandigheden in sifons en op luchtstroomdrogers. Het aantal resistentiegenen – dat wil zeggen de genen die leiden tot antibioticaresistentie – is daarentegen in absolute termen vergelijkbaar tussen de sifons en de luchtstroomdrogers.
Duidelijk doel: verspreiding van ziektekiemen op sanitaire ruimtes voorkomen
Studies van de afgelopen jaren hebben aangetoond dat wanneer luchtstroomdrogers worden gebruikt in sanitaire ruimtes, de besmetting met ziektekiemen op oppervlakken en in de omgeving hoger is dan wanneer de handen worden gedroogd met papieren handdoeken – dit geldt ook voor multiresistente ziektekiemen. In de gezondheidszorg worden daarom door de beroepsverenigingen geen luchtdroogkasten aanbevolen, maar papieren handdoeken: deze zijn aantoonbaar de meest hygiënische methode om de handen te drogen.
De huidige studie werpt bovendien meer licht op de inrichting van sanitaire ruimtes. De waterstraal moet bijvoorbeeld zo min mogelijk spatten en niet rechtstreeks op de sifon gericht zijn om de verspreiding van (verschillende!) bacteriën of aerosolen te voorkomen. En of gecombineerde kranen – bestaande uit een centrale waterkraan en aan elke kant direct aangebrachte luchtdroogmondstukken die naar de wasbak zijn gericht – een goed idee zijn: daar zijn zeker twijfels over.
De kern blijft: infecties en besmettingen tegengaan
De ‘stille pandemie’ van antibioticaresistentie kan alleen worden gestopt met nieuwe en effectievere antibiotica, waarnaar verder onderzoek moet worden gedaan. De studie toont echter aan hoe belangrijk het is om hygiënische oplossingen in veelgebruikte wasruimtes ook te controleren op hun effectiviteit tegen de verspreiding van antimicrobiële resistentie.
Een slim ontwerp van sanitaire ruimtes en de uitrusting met papieren handdoeken kunnen hieraan een belangrijke bijdrage leveren en besmettingen en kruisbesmettingen op een eenvoudige, kosteneffectieve manier voorkomen of verminderen. Dit geldt niet alleen voor de gezondheidszorg, maar ook voor scholen, restaurants, kantoren en alle openbare ruimtes waar dagelijks veel mensen dezelfde sanitaire ruimtes gebruiken. Gezondheid gaat niet alleen ons allemaal aan – het raakt de hele samenleving.
* Antimicrobial Resistance Collaborators. Global burden of bacterial antimicrobial resistance in 2019: a systematic analysis. Lancet. 2022;399:629-655.
** https://bmcmicrobiol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12866-025-04054-9
